Historyczne nazwy dzielnic Poręby

Zarówno w dotychczas publikowanych jak również niepublikowanych opracowaniach historycznych związanych z Porębą, pochodzenie jej nazwy wywodzono od miejsca wyrębu lasu i zajęciem okolicznej ludności trudniącej się wypalaniem węgla drzewnego i smoły. Niewątpliwie nazwa miasta wg typologii etymologicznej zaliczana jest do nazw geograficznych i związana jest z położeniem średniowiecznej wsi. W języku staropolskim słowo poręba oznaczało, bowiem nowo pozyskane pola uprawne ( niekoniecznie poprzez wyrąb lasu). Drugi człon nazwy - Czarna związany był również z lokalizacją pól uprawnych wsi.

Jeżeli sięgniemy do najstarszego dokumentu z 1373 roku, związanego z nadaniem sołectwa przez Krzywosąda Morawczyka, dowiedzieć się możemy z niego, że łany uprawne lokowanej na prawie niemieckim wsi leżały w pobliżu rzeki Warty. Można przypuszczać, że obszar średniowiecznej wsi w XIV wieku na zachodzie dotykał tej rzeki. Świadczyć może o tym inny zapis pochodzący z tego dokumentu, gdzie Krzywosąd zezwala sołtysom na zakładanie barci z pszczołami wzdłuż wspomnianych łanów ciągnących się do rzeki Warty. Usytuowanie pól uprawnych wskazywać może, pierwsze zabudowania wsi Czarna Poręba znajdowały się w ich pobliżu i mogły się znajdować na obszarze najstarszej zabudowy Kierszuli.

Szukając uzasadnienia pochodzenia nazwy Czarna Poręba nie można pominąć faktu, że przepływająca przez te tereny rzeka nosi nazwę Czarna Przemsza. Obydwie nazwy są, bowiem związane wspólnym drugim członem- Czarna i nie jest to przypadek. Szukając pochodzenia nazwy wsi i rzeki nie można pomijać dokumentów dotyczących innych graniczących w średniowieczu z Porębą miejscowości. I tak sięgając do najstarszych dokumentów związanych z Blanowicami dowiadujemy się , że na zachód od tej wsi ( w kierunku Poręby) rozpościerał się Czarny Las. W wielu opracowaniach dotyczących dziejów Poręby nazwę tę kojarzono z zajęciem miejscowej ludności związanej ze smolarstwem czy też wypalaniem węgla drzewnego. Moim zdaniem nazwa lasu Czarny użyta była w znaczeniu Ciemny Las, bowiem jeszcze na mapach z XIX wieku tak nazywany jest las na granicy pomiędzy Porębą a Ciągowicami. Tutaj znajdujemy, więc odpowiedź i rozwiązanie zagadki związanej z jednym z członów nazwy rzeki Czarna Przemsza i wsi Czarna Poręba , które znajdowały się we wspomnianym lesie.

W opracowaniach dotyczących historii powiatu jak również Poręby dowiadujemy się, że nazwa wsi została zmieniona już w XV wieku i nosiła ona od tej pory nazwę Poręba Mrzygłodzka. Tymczasem pierwsza nazwa występowała jeszcze w dokumentach i na mapach w końcu XVIII wieku. Jej zmiana nastąpiła dopiero w okresie wielkich zmian własnościowych na przełomie XVIII / XIX wieku i związana była z powstaniem dóbr ziemskich o nazwie Poręba Mrzygłodzka i miało to miejsce prawdopodobnie w okresie Księstwa Warszawskiego po 1808 roku. Dopiero na przełomie wieku XIX / XX zaczęto używać powszechnie jednoczłonowej nazwy miejscowości Poręba, od której przyjęło nazwę nasze miasto. Najstarszy dokument pisany dotyczący wsi Czarna Poręba z 1373 nie dowodzi faktu, że jest to najstarsza z dzielnic miasta. Istnieją, bowiem inne dowody pośrednie jak również potwierdzają to znaleziska archeologiczne, że już w XI- XII wieku stałe osadnictwo miało miejsce na terenie Niwek. Kończąc rozważania dotyczące historycznych nazw miasta nie sposób pominąć okresu okupacji hitlerowskiej, kiedy to Poręba została włączona do III Rzeszy. Co prawda nazwa jej nie została zmieniona, ale warto przypomnieć że istniejąca wówczas stacja kolejowa nosiła nazwę Haudorf.