Po raz pierwszy o Porębie dowiadujemy się z zapisu pochodzącego z 1375 roku - osada w tym czasie nosiła nazwę Czarnej Poręby. Była własnością morawczyka Krzywosąda, zwanego pospolicie Krzywakiem. W XV wieku osada przyjęła nazwę Poręby Mrzygłodzkiej i była własnością Pileckiego, zaś w XVI wieku dziedzicem majątku był Warszycki. Majątek ten obejmował olbrzymie obszary pól i lasów w promieniu 20 km. W tym czasie osada należała do fary w Ciągowicach i była jedyna osadą na prawach magdeburskich. Bogate obszary leśne, pokłady węgla brunatnego i rudy stwarzały sprzyjające warunki dla rozwoju przemysłu. Pierwszy przemysł zapoczątkowali w miejscowych lasach smolarze i kurzacze węgla drzewnego. Powstała również prawdopodobnie jeszcze w XV wieku uznana za najstarszą Kuźnica Niecka.

Kuźnice stanowiły źródło bogactwa i spowodowały szybki rozwój osady. W późniejszych latach powstał przemysł gorzelniczy i huta szklana. W XVI wieku Kuźnice zostały zlikwidowane. Po III rozbiorze Polski w 1795r. Poręba i jej okolice weszły w skład Imperium Rosyjskiego. Z biegiem czasu zapoczątkowany przemysł doskonalił się i rozrastał. Na miejscu gdzie stała dawniej gorzelnia i huta szklana wzniesiono nowe lub przebudowano istniejące budynki na domy mieszkalne dla miejscowych robotników. Nazwy tych budynków przetrwały do dnia dzisiejszego i jeden z nich nosi nazwę "Szklarni". W XVII wieku po raz pierwszy przystąpiono do wytapiania żeliwa sposobem "Fryszerki", t.j. wytapiano żeliwo na węglu drzewnym i z otrzymanego w ten sposób żeliwa odlewano pierwsze odlewy.

W 1798 roku na terenie dóbr należących do hrabiego Łukasza Bańskiego, starosty sokolnickiego, marszałka koronnego, dziedzica klucza mrzygłodzkiego wybudowano wielki piec. Koszty budowy pokryła właścicielka zakładu w Porębie hrabina Rokossowska, która również uruchamia pierwszą kopalnię w Porębie nazwaną imieniem "Joanna", która czynna była do 1887 roku. Wydobywany węgiel (kajprawy), posiadający znacznie większą kaloryczność od zwyczajnego brunatnego był chętnie nabywany jak również był używany dla potrzeb fabryki. W tym czasie rozwija się również i odlewnia. Właściciele sprowadzają do huty porębskiej rzemieślników śląskich. śląscy rzemieślnicy przynieśli ze sobą zwyczaj używania przy pracy w hucie zamiast butów skórzanych - drewnianych trepów. Zwyczaj ten przyjęli również miejscowi robotnicy, toteż okoliczna ludność nazywała porębiaków pogardliwie "trepiarzami". Przezwisko to zostało do dnia dzisiejszego.

Jednym z ostatnich posiadaczy Poręby przed rozbiorami był Marszałek Koronny, starosta sokolnicki hr. Łukasz Bniński. Aż do 1795 roku Poręba pozostawała w granicach Rzeczpospolitej wchodząc przez długie lata w skład województwa krakowskiego i powiatu lelewskiego.

Po III rozbiorze Polski, podpisanym 24.X.1975r. Prusy zagarnęły niewielki skrawek województwa krakowskiego, włączając go do prowincji śląskiej. Obszar ten nazywano Nowy Śląsk i uznano za część Księstwa śląskiego, a podzielono go na dwa powiaty: siewierski i pilecki, który istniał przez 12 lat. Powiat pilecki wchłaniał 162 wsie między innymi Porębę, obejmująca 126 domostw. Pod względem wielkości Poręba przewyższała niejedno nowośląskie miasto.

W 1806 roku w wyniku ofensywy wojsk napoleońskich Nowy śląsk wszedł w skład ziem Księstwa Warszawskiego. W 1807r. Porębę wraz z powiatem pileckim nowe władze włączyły do departamentu krakowskiego. W latach 1815-1914 leżała na ziemiach Królestwa Polskiego. Poręba znajdowała się na terenie powiatu pileckiego, w obwodzie olkuskim woj. krakowskiego. Od 1 stycznia 1867 roku władze carskie wprowadziły kolejną reorganizację terytorialną, tworząc w Królestwie 10 guberni. Powstały m.in. gubernia kielecka i piotrkowska, a także powołano powiat będziński. Zawiercie Duże zostało przyłączone do gminy Poręba i weszło do powiatu będzińskiego. W końcu listopada 1914 roku na nasze tereny wkroczyły wojska austro-węgierskie, wyzwalając je spod okupacji rosyjskiej. W sierpniu 1915r. władze niemieckie i austro-węgierskie dokonały podziału Królestwa Polskiego na dwie strefy okupacyjne. Poręba znalazła się pod zwierzchnictwem władz austriackich wraz z całą gubernią kielecką, a miastem powiatowym ustanowiono Dąbrowę Górniczą (w Porębie mieściły się wtedy koszary, kasyno i kuchnia wojsk austro-węgierskich).

Po odzyskaniu niepodległości ustawą z dnia 2 sierpnia 1919r. utworzono na terenie byłego Królestwa Polskiego pięć województw, w tym kieleckie, składające się z 16 powiatów, a Poręba ponownie zlokalizowana została w powiecie będzińskim. Od 1 stycznia 1927 roku z powiatu będzińskiego wydzielono nowy powiat zawierciański, obejmujący 15 gmin wiejskich, w tym i Porębę. W nowym układzie gmina Poręba liczyła 5 812 mieszkańców i 4 694 ha powierzchni.

Po klęsce wrześniowej, dekretem z 19.X.1939r. sygnowanym przez Adolfa Hitlera Poręba została przydzielona do rejencji opolskiej i wcielona do III Rzeszy. Po II wojnie światowej 1 stycznia 1951r. do Zawiercia przyłączono gromadę Nowe Zawiercie, dotychczas podlegające Porębie, a 1 stycznia 1957r. utworzono osiedle Poręba I, posiadające w swych granicach wsie: Kierszula, Dziechciarze, Krzemienda, Nowa Wieś, Turkowa Góra., Poręba, Zastawie, Kolonia, Niwki. Nazwę Poręba nadano osiedlu 1 stycznia 1958 roku.

1 stycznia 1973r. Poręba otrzymała prawa miejskie, lecz po przeszło dwóch latach - 22 maja 1975 roku w wyniku reformy administracyjnej kraju utraciła je i została włączona do obszaru miasta Zawiercie. Wreszcie 1 października 1982r. wyłączono Porębę ze struktur administracyjnych Zawiercia i przywrócono jej prawa miejskie.